„Zasadniczymi zadaniami wymiaru sprawiedliwości są naprawianie niedopuszczalnej zniewagi wyrządzonej ofiarom przestępstw oraz przestrzeganie ich podstawowego prawa do godności ludzkiej. Przestępczość może mieć głęboki i długotrwały wpływ na ofiary przestępstw. Muszą być wysłuchani, wspierani i traktowani z szacunkiem, współczuciem i uczciwością przez całe swoje doświadczenie i interakcje z systemem wymiaru sprawiedliwości w sprawach karnych.
Niedawne porozumienie polityczne w sprawie zmienionej dyrektywy o prawach ofiar jest ważnym krokiem naprzód i ułatwi ofiarom zgłaszanie przestępstw i udział w postępowaniu karnym oraz zmniejszy ich stres. Nowe przepisy mają zapoczątkować system wymiaru sprawiedliwości, który stawia ochronę ofiar na pierwszym miejscu w całej Unii. Zwracają oni uwagę na potrzeby ofiar na każdym etapie procesu sądowego, od momentu zgłoszenia się po zakończeniu postępowania.
Nowe infolinie zapewnią natychmiastową, jasną informację i wsparcie emocjonalne. Zgłaszanie przestępstw w internecie i udział w postępowaniu karnym staną się prostsze dzięki specjalnemu i dostosowanemu do potrzeb wsparciu w całym postępowaniu sądowym. Dzieci będące ofiarami odniosą również korzyści z lepszego dostępu do wymiaru sprawiedliwości w sądach. Wszystkie ofiary odniosą korzyści z lepszej ochrony swoich danych osobowych, a dostęp do kompensaty zostanie wzmocniony.
Specjaliści, którzy wchodzą w interakcje z ofiarami, tacy jak funkcjonariusze policji, prawnicy i urzędnicy sądowi, będą lepiej przygotowani do zapewnienia ofiarom bezpiecznej przestrzeni do dochodzenia sprawiedliwości. Zmieniona dyrektywa zapewni również wszystkim równy dostęp do wymiaru sprawiedliwości poprzez wzmocnienie ochrony słabszych grup społecznych, w tym dzieci i osób z niepełnosprawnościami.
Wzywamy wszystkie państwa członkowskie do pełnego wdrożenia zmienionych przepisów i do ścisłej współpracy ze wszystkimi odpowiednimi podmiotami, tak aby ofiary otrzymywały rzeczywistą ochronę, skuteczne wsparcie i rzeczywisty dostęp do wymiaru sprawiedliwości.
Kontekst
Unijna dyrektywa w sprawie praw ofiar, obowiązująca od 2015 r., ustanawia normy minimalne w celu zapewnienia, aby ofiary przestępstw były uznawane, traktowane z szacunkiem i otrzymywały odpowiednią ochronę, wsparcie i dostęp do wymiaru sprawiedliwości w całej Unii Europejskiej, niezależnie od ich obywatelstwa lub miejsca zamieszkania.
W dyrektywie wzmocniono prawa ofiar i gwarancje proceduralne, a jednocześnie zobowiązano państwa członkowskie do zapewnienia szkoleń dla urzędników mających kontakt z ofiarami. Dodatkowe przepisy UE uwzględniają szczególne potrzeby ofiar handlu ludźmi, wykorzystywania seksualnego dzieci i niegodziwego traktowania dzieci w celach seksualnych, terroryzmu, oszustw związanych z płatnościami bezgotówkowymi i przemocy wobec kobiet.
Ocena dyrektywy o prawach ofiar, opublikowana w czerwcu 2022 r., potwierdziła, że dyrektywa zasadniczo przyniosła oczekiwane korzyści. Przyniosło to pozytywny wpływ na prawa ofiar do dostępu do informacji i poprawiło ich dostęp do usług wsparcia.
Ocena wykazała jednak również niedociągnięcia, które wymagają ukierunkowanej poprawy w odniesieniu do głównych praw ofiar.
Aby wyeliminować stwierdzone luki, w 2023 r. Komisja Europejska zaproponowała przegląd dyrektywy w sprawie praw ofiar. 10 grudnia 2025 r. Parlament Europejski i Rada osiągnęły porozumienie polityczne w sprawie zmienionej dyrektywy. Nowe przepisy wprowadzają infolinie dla ofiar, specjalne wsparcie sądowe, lepszą pomoc psychologiczną, silniejszą ochronę danych osobowych i lepiej skoordynowane usługi dla dzieci będących ofiarami. Nowe przepisy wzmacniają również szkolenia dla policji, sędziów i prokuratorów, aby skutecznie reagować na prawa i potrzeby ofiar.
Więcej informacji
Eurostat – Statystyki dotyczące przestępczości
źródło: Przedstawicielstwo Komisji Europejskiej w Polsce.