Komisja Europejska przyjęła pakiet dotyczący przeglądów polityki przed rozszerzeniem, określający kierunki polityki i działania niezbędne do przygotowania Unii do przyszłych rozszerzeń.
Jak zapowiedziała przewodnicząca Ursula von der Leyen w orędziu o stanie Unii z 2023 r. i zgodnie z mandatem Rady Europejskiej, proponowane dziś środki przygotowują zarządzanie, politykę i budżet Unii na rozszerzenie, a jednocześnie wzmacniają ochronę wartości Unii i praworządności.
Przewodnicząca Komisji Europejskiej Ursula von der Leyen powiedziała: Przyszłość Europy zależy od wyborów, których dokonujemy dzisiaj. Rozszerzenie Unii jest imperatywem geopolitycznym. Dziś kładziemy podwaliny pod to, by większa Unia była silniejsza: bardziej odporna, skuteczniejsza i silniej zakorzeniona w wartościach i zasadach, które nas definiują. W miarę postępów krajów objętych procesem rozszerzenia na drodze reform UE musi być gotowa przyjąć je z zadowoleniem. Oznacza to przygotowanie naszych instytucji, dostosowanie naszej polityki do nowych realiów i zapewnienie, aby nasz budżet odzwierciedlał nasze wspólne ambicje.
W dzisiejszym pakiecie Komisja przedstawia dogłębną ocenę naszej polityki w świetle zbliżających się rozszerzeń. Określono w nim, w jaki sposób można wykorzystać istniejące ramy traktatowe i przyszłe traktaty akcesyjne do przygotowania Unii do większego członkostwa.
Zaproponowano w nim również zestaw zabezpieczeń dla przyszłych traktatów akcesyjnych, w tym silniejsze zabezpieczenia sektorowe i nową instytucjonalną klauzulę ochronną, aby zapewnić stałe wypełnianie zobowiązań podjętych w trakcie negocjacji akcesyjnych po przystąpieniu.
Pakiet wzmacnia również proces stopniowej integracji poprzez uczynienie go bardziej spójnym, uporządkowanym i przewidywalnym. Ten wzmocniony proces będzie dodatkowo wspierał kraje kandydujące w przygotowaniu się do członkostwa poprzez wcześniejsze uczestnictwo w wybranych politykach Unii, pod warunkiem spełnienia określonych warunków. Może to przyczynić się do budowania zdolności administracyjnych, zwiększenia gotowości do przystąpienia oraz przynieść wymierne korzyści obywatelom i przedsiębiorstwom zarówno w UE, jak i w krajach objętych procesem rozszerzenia przed przystąpieniem do UE. Uczestnictwo pozostałoby oparte na osiągnięciach, warunkowe i odwracalne oraz zależałoby od gotowości politycznej i strategicznego dostosowania.
Dzisiejszy pakiet zostanie uwzględniony w strategicznej dyskusji między państwami członkowskimi na temat rozszerzenia i reform, w tym na październikowym posiedzeniu Rady Europejskiej. Będzie on ukierunkowywał prace z Parlamentem Europejskim i Radą nad dostosowaniami instytucjonalnymi i operacyjnymi niezbędnymi do przystąpienia w przyszłości.
Dostosowanie polityki na rzecz szerszej Unii
Przedstawione dziś przeglądy polityki pokazują, że Unia może przyjąć większe członkostwo w istniejących ramach traktatowych i traktatach akcesyjnych. We wszystkich obszarach polityki zdolności administracyjne i wdrażanie są najbardziej powtarzającymi się wymogami, zarówno w UE, jak i w krajach objętych procesem rozszerzenia. Umiejętności, zdolności regulacyjne i nadzorcze, systemy interoperacyjne i współpraca między administracjami muszą i będą wzmacniane przed przystąpieniem.
Jeśli chodzi o ustalenia budżetowe, w przeglądach polityki podkreślono, że w budżecie Unii można uwzględnić nowe państwa członkowskie, a jednocześnie nadal finansować istniejące priorytety Unii. Zgodnie z wnioskiem dotyczącym kolejnych wieloletnich ram finansowych na lata 2028–2034 kandydaci byliby finansowani w ramach programu „Globalny wymiar Europy” przed przystąpieniem; w momencie przystąpienia przekształciłoby się to w plany partnerstwa krajowego i regionalnego nowego państwa członkowskiego, z dodatkowym finansowaniem na rzecz spójności, rolnictwa, spraw wewnętrznych i Interreg. W przypadku Ukrainy, biorąc pod uwagę skalę, strukturę i bardzo wysoką wydajność jej sektora rolnego, ukierunkowane ustalenia powinny znacznie ograniczyć wsparcie finansowe i dostęp do rynku dla wrażliwych produktów rolnych, a jednocześnie pomóc Ukrainie odzyskać dostęp do tradycyjnych rynków eksportowych państw trzecich.
Wzmocnienie zarządzania na rzecz większej Unii
W obecnej sytuacji geopolitycznej UE musi dostosować swoje zarządzanie, aby proces decyzyjny był szybszy i skuteczniejszy. Wykorzystując w pełni możliwości wynikające z Traktatów, Unia może wzmocnić swoją zdolność do działania, przygotować się na przyszłych członków i lepiej przygotować się na przyszłość.
W tym celu Komisja będzie nadal opowiadać się za stosowaniem klauzul pomostowych, aby przejść od jednomyślności do głosowania większością kwalifikowaną w kluczowych obszarach, takich jak sankcje, oszustwa podatkowe i środki fiskalne w polityce energetycznej. Ponadto Komisja dokona przeglądu wniosków oczekujących na rozpatrzenie w celu określenia obszarów, w których wzmocniona współpraca mogłaby pomóc w przezwyciężeniu utrzymującej się blokady. W dziedzinie rozszerzenia Komisja proponuje wykorzystanie głosowania większością kwalifikowaną do otwarcia klastrów negocjacyjnych i innych pośrednich decyzji w negocjacjach akcesyjnych, co zwiększy dynamikę tego procesu.
Komisja proponuje również zbadanie wraz z Parlamentem Europejskim i Radą skuteczniejszego postępowania z procedurami określonymi w art. 7, w tym ewentualnych ram czasowych. Roczne sprawozdania na temat rozszerzenia i praworządności będą nadal służyć jako główne narzędzia monitorowania, przy czym te ostatnie zostaną rozszerzone na inne kraje kandydujące w miarę ich gotowości.
Stopniowa integracja krajów kandydujących z UE
Ściślejsza integracja powinna przynieść wymierne korzyści obywatelom i przedsiębiorstwom zarówno w UE, jak i w krajach kandydujących. Komisja sporządzi mapę istniejących instrumentów stopniowej integracji i określi możliwości pogłębienia integracji w strategicznych sektorach, takich jak energetyka, transport, technologie cyfrowe i obronność. Będzie ona uzupełniać i wzmacniać proces akcesyjny, budować zdolności administracyjne i wzajemne zaufanie, a jednocześnie pozostanie warunkowa i odwracalna. Komisja rozpocznie coroczne dialogi z partnerami objętymi procesem rozszerzenia, aby śledzić postępy, identyfikować możliwości i eliminować luki w stopniowej integracji.
Zabezpieczenia sektorowe i instytucjonalne
Jak zapowiedziano w komunikacie w sprawie polityki rozszerzenia UE z 2025 r., przyszłe traktaty akcesyjne powinny zawierać silniejsze zabezpieczenia przed poważnym regresem zobowiązań podjętych podczas negocjacji akcesyjnych. Komisja proponuje dziś wspólne ramy tych zabezpieczeń. Przyszłe traktaty akcesyjne wzmocniłyby istniejące zabezpieczenia sektorowe i wprowadziłyby nowe zabezpieczenia instytucjonalne. W szczególności okres, w którym można uruchomić zabezpieczenia w obszarach takich jak gospodarka, rynek wewnętrzny oraz wymiar sprawiedliwości i sprawy wewnętrzne, zostałby znacznie wydłużony po przystąpieniu. Specjalne zabezpieczenie instytucjonalne dotyczyłoby poważnych naruszeń wartości określonych w art. 2 TUE i zasady lojalnej współpracy. W najpoważniejszych przypadkach środki mogłyby obejmować zawieszenie prawa głosu w Radzie. W razie potrzeby można również stosować rozwiązania przejściowe, w tym w odniesieniu do swobodnego przepływu pracowników i usług, rolnictwa, produktów wrażliwych, finansowania i uczestnictwa we wspólnych systemach. Przez ograniczony okres nowe państwo członkowskie mogłoby również zobowiązać się do nieblokowania przyszłych rozszerzeń z powodu sporów dwustronnych.
Kolejne kroki
Komisja zwraca się do Rady Europejskiej i Parlamentu Europejskiego o poczynienie postępów w dyskusjach oraz przygotowaniach instytucjonalnych i środkach z zakresu polityki.
W ramach pakietu rozszerzeniowego na 2026 r. Komisja przedstawi orientacyjne plany działania dla Czarnogóry, Albanii, Mołdawii i Ukrainy, pod warunkiem że utrzymają one tempo reform. Przedstawi również spójne podejście do stopniowej integracji, w tym mapowanie obszarów strategicznych.
Komisja będzie również współpracować z państwami członkowskimi i krajami kandydującymi w celu dostosowania negocjacji akcesyjnych do wewnętrznych przygotowań Unii.
Kontekst
W orędziu o stanie Unii z 2023 r. przewodnicząca Ursula von der Leyen wezwała Unię do dostosowania się do determinacji krajów objętych procesem rozszerzenia i zapowiedziała przedakcesyjne przeglądy polityki. W deklaracji z Grenady z tego samego roku określono równoległe obowiązki krajów objętych procesem rozszerzenia w zakresie przyspieszenia reform oraz zobowiązania Unii do podjęcia niezbędnych przygotowań wewnętrznych. W komunikacie Komisji z marca 2024 r. w sprawie przedakcesyjnych przeglądów polityki przedstawiono program prac obejmujący cztery obszary: wartości, polityki, budżet i zarządzanie. W czerwcu 2024 r. Rada Europejska przyjęła plan przyszłych prac nad reformami wewnętrznymi i zwróciła się do Komisji o przedstawienie szczegółowych ocen polityki zawierających elementy operacyjne w tych czterech obszarach.
W wytycznych politycznych na lata 2024–2029 Komisja zobowiązała się do przedstawienia wniosków mających na celu wzmocnienie zdolności Unii do działania. Jednocześnie Parlament Europejski przedstawił swoje stanowisko w swoich wnioskach z 2023 r. dotyczących reformy Traktatu oraz w sprawozdaniu i rezolucji z 2025 r. w sprawie skutków instytucjonalnych negocjacji w sprawie rozszerzenia.
Aby uzyskać więcej informacji
Komunikat „Przygotowania do rozszerzenia Unii”
Dokument roboczy służb Komisji w sprawie przedakcesyjnych przeglądów polityki
źródło: Przedstawicielstwo Komisji Europejskiej w Opolu